Trong cuộc sống hàng ngày, có rất nhiều yếu tố gây căng thẳng có thể trở thành nguyên nhân dẫn đến rối loạn thích ứng. Nếu bạn biết mình đang thay đổi, nhưng không hiểu tại sao cảm xúc lại nặng nề đến vậy. Đây là điều bạn cần biết.

Cuộc sống luôn vận động và thay đổi. Có những thay đổi ta chủ động lựa chọn, có những thay đổi xảy đến ngoài mong muốn. Dù theo hướng nào, mỗi bước ngoặt đều đòi hỏi chúng ta phải thích nghi. Với hầu hết mọi người, quá trình đó diễn ra dần dần và tự nhiên. Nhưng với một số người, phản ứng cảm xúc trước những thay đổi đó lại mạnh mẽ và kéo dài hơn bình thường, đến mức ảnh hưởng đáng kể đến cuộc sống hàng ngày. Đó là lúc rối loạn thích ứng có thể xuất hiện.

Rối loạn thích ứng là gì?

Rối loạn thích ứng (Adjustment Disorder) là một tình trạng sức khỏe tâm thần xảy ra khi một người có phản ứng cảm xúc hoặc hành vi quá mức so với mức độ thông thường trước một tác nhân gây căng thẳng trong cuộc sống. Những tác nhân đó có thể là chuyển nhà, mắc bệnh mãn tính, mất việc làm, chia tay hay những thay đổi lớn trong mối quan hệ. Điều đáng chú ý là bản thân những sự kiện này không nhất thiết phải là thảm kịch. Chúng có thể là những thay đổi mà người ngoài nhìn vào cho là bình thường, thậm chí là tích cực, nhưng người trong cuộc lại đang thực sự khó khăn để vượt qua.

Về mặt thời gian, các triệu chứng thường xuất hiện trong vòng một đến ba tháng sau sự kiện gây căng thẳng. Trong trường hợp không có thêm tác nhân kéo dài, chúng thường thuyên giảm trong vòng sáu tháng. Tuy nhiên, nếu không được hỗ trợ kịp thời, tình trạng này có thể để lại những hậu quả nghiêm trọng hơn.

Rối loạn thích ứng biểu hiện như thế nào?

Biểu hiện của rối loạn thích ứng khá đa dạng và khác nhau ở mỗi người. Về mặt cảm xúc, người trải qua tình trạng này thường mô tả cảm giác lo lắng dai dẳng, buồn bã không rõ lý do, dễ khóc hoặc cảm thấy tuyệt vọng dù biết rằng hoàn cảnh khách quan không đến mức đó.

Về hành vi, họ có xu hướng rút lui khỏi các mối quan hệ và hoạt động xã hội, hiệu suất làm việc hoặc học tập giảm sút rõ rệt. Một số người có thể có những hành động liều lĩnh hoặc bốc đồng hơn so với thường ngày.

Về thể chất, rối loạn giấc ngủ, đau đầu và các vấn đề tiêu hóa liên quan đến căng thẳng cũng thường gặp. Cơ thể phản ứng theo cách của nó trước những gánh nặng mà tâm lý đang phải chịu đựng.

Nếu không được nhận diện và hỗ trợ đúng lúc, rối loạn thích ứng có thể tiến triển theo hướng phức tạp hơn, bao gồm việc sử dụng chất kích thích như một cách đối phó, xuất hiện các suy nghĩ về tự làm hại bản thân, hoặc phát triển thành các rối loạn tâm thần nghiêm trọng hơn như rối loạn stress sau sang chấn (PTSD) hay trầm cảm nặng.

Những tình huống thường gặp trong thực tế

Rối loạn thích ứng có thể xảy ra với bất kỳ ai, ở bất kỳ giai đoạn nào của cuộc đời. Một sinh viên lần đầu ra nước ngoài học tập có thể bị choáng ngợp bởi rào cản ngôn ngữ, sự khác biệt văn hóa và nỗi nhớ nhà, dẫn đến lo lắng và thu mình lại. Một người vừa nghỉ hưu sau nhiều thập kỷ gắn bó với công việc, thay vì cảm thấy nhẹ nhõm, lại rơi vào trạng thái vô định và trầm lắng vì mất đi vai trò quen thuộc trong cuộc sống.

Sau một cuộc chia tay hay ly hôn, có người trải qua nỗi đau kéo dài và sâu sắc đến mức không thể tập trung vào công việc, vượt xa những gì được xem là phản ứng thông thường trong quá trình đau buồn. Một người vừa được chẩn đoán mắc bệnh mãn tính như tiểu đường không chỉ phải đối mặt với chẩn đoán bệnh mà còn phải vật lộn với sự lo lắng và cáu kỉnh trước những thay đổi bắt buộc trong lối sống hàng ngày. Mất việc làm đột ngột có thể gây ra những cơn mất ngủ kéo dài, thậm chí là các cơn lo âu cấp tính. Và trong gia đình, việc cha mẹ ly hôn đôi khi ảnh hưởng sâu sắc đến con cái, một thiếu niên có thể bắt đầu bỏ học hoặc có những thay đổi hành vi đáng kể như một cách phản ứng trước biến động đó.

Điểm chung trong tất cả những tình huống này là sự kiện kích hoạt không nhất thiết phải là thảm họa. Điều quan trọng hơn là mức độ tác động của nó đối với người trong cuộc, và người ngoài đôi khi khó lòng hiểu hết được điều đó.

Câu chuyện từ phòng khám Merak

Thủy, 28 tuổi, là một chuyên gia tiếp thị vừa nhận được cơ hội làm việc tại một thành phố lớn xa quê. Trước khi chuyển đi, cô hình dung về một cuộc sống mới đầy phấn khích, những cơ hội nghề nghiệp rộng mở và sự trưởng thành trong sự nghiệp. Đây dường như là bước đi tự nhiên và đúng đắn.

Nhưng chỉ vài tuần sau khi ổn định chỗ ở, mọi thứ dần thay đổi. Những buổi tối yên tĩnh trong căn hộ mới bắt đầu trở nên nặng nề. Những con phố xa lạ không còn là sự thú vị mà trở thành cảm giác lạc lõng. Thủy bắt đầu thường xuyên khóc mà không hiểu rõ lý do, khó tập trung vào công việc và mang theo một nỗi buồn mà cô cảm thấy không tương xứng với hoàn cảnh của mình.

Là người vốn được xem là kiên cường, Thủy không quen với cảm giác không thể tự vực dậy. Cô bắt đầu từ chối các lời mời giao lưu từ đồng nghiệp, thích ở nhà hơn dù chính sự cô độc lại làm tăng thêm cảm giác bị cô lập. Giấc ngủ trở nên khó khăn, cảm giác thèm ăn giảm sút, và viễn cảnh tươi sáng mà cô từng mường tượng dần chìm khuất.

Khi tìm đến Merak Mental Health Clinic, Thủy mô tả rằng các triệu chứng bắt đầu khoảng sáu tuần sau khi chuyển nhà. Cô nhận ra chúng có liên quan đến sự thay đổi này, nhưng không thể tự thoát ra được. Qua quá trình đánh giá tâm lý, các chuyên gia nhận thấy tâm trạng của cô đang ở trạng thái chán nản rõ rệt, trong khi nhận thức và sự tỉnh táo vẫn còn nguyên vẹn. Không có dấu hiệu của rối loạn trầm cảm nặng hay các rối loạn tâm thần khác. Nỗi khó khăn của Thủy bắt nguồn trực tiếp từ quá trình chuyển đổi cuộc sống mà cô đang trải qua.

Thủy được chẩn đoán mắc rối loạn thích ứng với biểu hiện tâm trạng chán nản. Tác nhân gây căng thẳng rất rõ ràng là việc chuyển nhà và sự xa cách khỏi các mối quan hệ thân thiết. Các triệu chứng hoàn toàn phù hợp với mốc thời gian, và sự sụt giảm trong sinh hoạt hàng ngày là điều không thể bỏ qua.

Quá trình điều trị bắt đầu bằng liệu pháp tâm lý hỗ trợ. Trong các buổi trị liệu, Thủy được tạo không gian để khám phá những cảm xúc về sự mất mát và mất kết nối, đồng thời học các kỹ năng đối phó phù hợp với hoàn cảnh của mình. Các kỹ thuật nhận thức hành vi giúp cô nhận ra và điều chỉnh những kiểu suy nghĩ tiêu cực, từ đó dần lấy lại sự tự tin. Cô được khuyến khích tham gia các hoạt động cộng đồng, thiết lập thói quen sinh hoạt ổn định và duy trì vận động thể chất để hỗ trợ ổn định tâm trạng. Việc dùng thuốc được thảo luận như một phương án bổ sung nếu các triệu chứng không thuyên giảm sau can thiệp tâm lý.

Trong ba tháng tiếp theo, Thủy có những bước tiến rõ rệt. Cô tham gia câu lạc bộ cầu lông, kết bạn mới và dần tìm thấy sự thoải mái trong nhịp sinh hoạt hàng ngày. Tâm trạng cải thiện, khả năng tập trung trở lại và cô dần lấy lại cảm giác có mục đích trong cuộc sống. Nhìn lại, Thủy chia sẻ rằng dù trải nghiệm đó rất đau đớn, nó đã giúp cô hiểu hơn về bản thân và nhận ra rằng tìm kiếm sự hỗ trợ không phải là dấu hiệu của sự yếu đuối mà là một lựa chọn dũng cảm và cần thiết.

Khi nào nên tìm kiếm sự hỗ trợ?

Nếu bạn hoặc người thân đang trải qua một thay đổi lớn trong cuộc sống và nhận thấy các phản ứng cảm xúc kéo dài, ảnh hưởng rõ rệt đến công việc, các mối quan hệ hay sinh hoạt hàng ngày, đây là lúc nên tìm đến chuyên gia sức khỏe tâm thần để được đánh giá và hỗ trợ. Rối loạn thích ứng, khi được nhận diện và can thiệp đúng lúc, hoàn toàn có thể phục hồi. Điều quan trọng là không phải chờ đến khi mọi thứ trở nên quá nặng nề mới bắt đầu tìm kiếm sự giúp đỡ.

PHÒNG KHÁM CHUYÊN KHOA TƯ VẤN VÀ CHĂM SÓC SỨC KHỎE TÂM THẦN MERAK 

Địa chỉ: Biệt thự B3, Coco Village, 14 Thụy Khuê, Tây Hồ, Hà Nội

Hotline: 096 171 5858

Website: https://merak.vn