Ranh giới giữa sự tự tin lành mạnh và Rối loạn Nhân cách Ái kỷ không phải lúc nào cũng rõ ràng nhưng khi vượt qua ranh giới đó, hệ quả để lại trong các mối quan hệ và chất lượng cuộc sống của người trong cuộc là rất nặng nề.

Câu chuyện của Ân

Ân, 35 tuổi, là một giám đốc điều hành doanh nghiệp. Nhìn từ bên ngoài, anh là người thành đạt, tự tin và có năng lực. Nhưng đằng sau hình ảnh đó là một chuỗi xung đột liên tiếp, tại nơi làm việc, trong các mối quan hệ cá nhân, khiến anh cuối cùng tìm đến trị liệu tâm lý tại Merak.

Ân tự mô tả mình là người tài năng xuất chúng và tin chắc rằng các đồng nghiệp không nhận ra giá trị thực sự của mình. Mỗi khi nhận được phản hồi trái chiều, anh lập tức diễn giải đó là sự ghen tị hoặc thiếu năng lực từ phía người khác. Trong các cuộc trò chuyện, anh có xu hướng chi phối và liên tục kéo chủ đề về những thành tựu của bản thân, kỳ vọng sự ngưỡng mộ như một điều hiển nhiên. Khi sự công nhận đó không đến, Ân trở nên cáu kỉnh, thu mình lại hoặc phản ứng bằng những lời lẽ khinh thường.

Các mối quan hệ tình cảm của anh đều ngắn ngủi. Những người từng ở bên anh mô tả cảm giác bị coi thường và thiếu vắng sự kết nối cảm xúc thực sự. Dù luôn thể hiện vẻ ngoài tự tin, Ân thừa nhận trong trị liệu rằng anh cảm thấy trống rỗng và bồn chồn mỗi khi không nhận được sự chú ý - một chi tiết nhỏ nhưng tiết lộ rất nhiều về thế giới nội tâm thực sự bên dưới lớp vỏ bề ngoài.

Lịch sử và biểu hiện của Ân phù hợp với chẩn đoán Rối loạn Nhân cách Ái kỷ - một rối loạn phức tạp hơn nhiều so với cách nó thường bị hiểu nhầm trong cuộc sống thường ngày.

Rối loạn Nhân cách Ái kỷ là gì?

Theo các bác sĩ và chuyên gia tâm lý tại Merak, Rối loạn Nhân cách Ái kỷ là một tình trạng sức khỏe tâm thần được đặc trưng bởi một khuôn mẫu kéo dài và ổn định gồm ba đặc điểm cốt lõi: cảm giác tự cho mình là đặc biệt và quan trọng hơn người khác, nhu cầu sâu sắc và liên tục về sự chú ý và ngưỡng mộ, và sự thiếu vắng khả năng đồng cảm với người xung quanh.

Điều quan trọng cần hiểu là đây không phải là sự kiêu ngạo thông thường hay tính cách khó chịu. Đây là một rối loạn nhân cách ảnh hưởng đến cách người bệnh nhìn nhận bản thân, người khác và thế giới theo những cách cứng nhắc, khó thay đổi và thường gây ra đau khổ đáng kể cho cả người trong cuộc lẫn những người xung quanh.

Các triệu chứng điển hình bao gồm: cảm giác vượt trội không tương xứng với thực tế và nhu cầu được công nhận dù không có thành tích tương ứng; mải mê với những tưởng tượng về quyền lực, thành công hoặc tình yêu lý tưởng; cảm giác mình xứng đáng được hưởng sự đối xử đặc biệt và kỳ vọng người khác phải đáp ứng điều đó như một lẽ tự nhiên; xu hướng lợi dụng người khác để đạt mục đích cá nhân mà không nhận thức đầy đủ hoặc không quan tâm đến tác động lên họ; thiếu khả năng thừa nhận và đồng cảm với cảm xúc của người khác; và thái độ kiêu ngạo, khinh thường thường trực trong giao tiếp.

Nguyên nhân: Không ai chọn trở thành như vậy

Nguyên nhân chính xác của Rối loạn Nhân cách Ái kỷ đến nay vẫn chưa được xác định hoàn toàn. Giới chuyên môn cho rằng đây là kết quả của sự tương tác phức tạp giữa các yếu tố di truyền, sinh học và môi trường sống không có một nguyên nhân đơn lẻ nào đủ để giải thích toàn bộ bức tranh.

Những trải nghiệm thời thơ ấu đóng vai trò quan trọng, nhưng theo những cách không phải lúc nào cũng trực quan. Cả hai thái cực: được nuông chiều quá mức, nơi đứa trẻ không bao giờ học được rằng nhu cầu của người khác cũng quan trọng, lẫn bị chỉ trích và phủ nhận liên tục, nơi cái tôi phóng đại trở thành cơ chế tự bảo vệ, đều có thể góp phần hình thành rối loạn này. Hiểu được điều này giúp nhìn nhận Rối loạn Nhân cách Ái kỷ với sự cảm thông hơn, không phải để bào chữa cho những hành vi gây tổn thương người khác, mà để tiếp cận điều trị một cách hiệu quả hơn.

Điều trị: Khó nhưng không phải không thể

Rối loạn Nhân cách Ái kỷ được xem là một trong những rối loạn nhân cách khó điều trị nhất - một phần vì bản thân người bệnh thường không nhận ra mình cần thay đổi, và một phần vì những khuôn mẫu tư duy và hành vi đã ăn sâu qua nhiều năm rất khó điều chỉnh. Tuy nhiên, trị liệu tâm lý có thể tạo ra sự thay đổi có ý nghĩa khi người bệnh thực sự cam kết với quá trình.

Liệu pháp Nhận thức Hành vi (CBT) giúp người bệnh nhận diện và thách thức những khuôn mẫu tư duy méo mó, đặc biệt là những niềm tin cứng nhắc về bản thân và người khác. Liệu pháp phân tâm học đi sâu hơn vào những nguồn gốc vô thức của rối loạn, giúp người bệnh hiểu được những tổn thương và nhu cầu cảm xúc thực sự ẩn sau lớp vỏ tự đại bề ngoài. Trong nhiều trường hợp, thuốc có thể được chỉ định để hỗ trợ điều trị các triệu chứng trầm cảm hoặc lo âu thường đi kèm vì dưới lớp vỏ bề ngoài tự tin và vượt trội, nhiều người mắc rối loạn này đang mang trong mình một nỗi trống rỗng và bất an sâu sắc mà họ không biết cách đối diện theo cách khác.

Hành trình điều trị của Ân, cũng như của bất kỳ ai mắc rối loạn này, đòi hỏi thời gian, sự kiên nhẫn và một nhà trị liệu có đủ chuyên môn lẫn sự bền bỉ để duy trì mối quan hệ trị liệu qua những giai đoạn không tránh khỏi khi người bệnh thử thách, phủ nhận hoặc rút lui. Nhưng khi quá trình đó diễn ra đúng hướng, những thay đổi xuất hiện không chỉ trong hành vi bề ngoài mà còn trong cả cách người bệnh trải nghiệm chính mình và những người xung quanh.

PHÒNG KHÁM CHUYÊN KHOA TƯ VẤN VÀ CHĂM SÓC SỨC KHỎE TÂM THẦN MERAK 

Địa chỉ: Biệt thự B3, Coco Village, 14 Thụy Khuê, Tây Hồ, Hà Nội

Hotline: 096 171 5858

Website: https://merak.vn