Với trẻ bị rối loạn tăng động giảm chú ý, giai đoạn niên thiếu chính là thời điểm khó khăn nhất, khi việc học tập và hòa nhập xã hội của các em bị bệnh tật làm gián đoạn. Tuy nhiên, vẫn có cách để phụ huynh giúp con vượt qua trở ngại và phát huy tối đa tiềm năng.
Với trẻ bị rối loạn tăng động giảm chú ý, giai đoạn niên thiếu chính là thời điểm khó khăn nhất, khi việc học tập và hòa nhập xã hội của các em bị bệnh tật làm gián đoạn. Tuy nhiên, vẫn có cách để phụ huynh giúp con vượt qua trở ngại và phát huy tối đa tiềm năng.
Trong bài viết trước, chúng ta đã hiểu được sơ lược về chứng rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD), ở trẻ vị thành niên, như nguyên nhân,các triệu chứng. Bài viết cũng đưa ra 3 hướng can thiệp chính giúp ổn định tình hình bệnh lí: điều trị thuốc, tham vấn tâm lý và điều chỉnh hành vi. Trong ba lựa chọn này, phụ huynh trẻ ADHD có thể giúp đỡ con bằng việc giúp con điều chỉnh hành vi.
Bài viết này sẽ đi những cách mà phụ huynh trẻ ADHD có thể tham gia giúp đỡ con ổn định tích cực và hiệu quả vượt qua và phát huy tài năng trong giai đoạn niên thiếu - thời gian nhạy cảm nhất của trẻ ADHD.
Những khó khăn lớn của việc nuôi con ADHD:
Với những trẻ bình thường, khi chúng tiến vào độ tuổi đi học cấp hai trở lên, cha mẹ sẽ dần buông lỏng giám sát và để cho con có nhiều quyền tự quyết hơn giai đoạn ấu thơ. Giáo viên cũng làm tương tự. Điều này sẽ gây ra cảm giác chới với và lạc lõng với nhiều em. Các em học sinh thông thường sẽ dần học cách rút kinh nghiệm sau khi gây ra lỗi lầm. Đây cũng là cách các em phát triển được sự tự chủ và trách nhiệm.
Tuy nhiên, với trẻ ADHD, việc sửa sai có thể diễn ra chậm hơn nhiều, gây ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình học tập và hòa nhập của các em với thế giới mới.
Đối mặt với khó khăn này, nhiều cha mẹ hoảng loạn có thể sẽ nghĩ đến việc gia tăng giám sát và điều chỉnh con “chặt” hơn, giống như thời mẫu giáo. Tuy nhiên, chính điều này lại có nguy cơ tước mất của con cơ hội để phát triển tính tự chủ, từ đó khiến quá trình phát triển sau này càng thêm khó khăn.
Giải pháp tối ưu là phải tìm được sự cân bằng giữa hỗ trợ con và để con tự độc lập. Đây cũng điều giáo sư thần kinh và khoa học hành vi Margaret Sibley, người từng nhiều năm khám chữa cho trẻ ADHD tại Viện Nhi Seattle khuyến nghị.
Cách thức đồng hành với con
Chính những thay đổi nhỏ của phụ huynh trong hoạt động thường ngày sẽ mang lại tác động lâu dài nhất đến quá trình phát triển của trẻ ADHD. Bài viết này sẽ đưa ra tám phương thức dài hận để cha mẹ giúp trẻ ADHD ở tuổi vị thành niên dần trở nên độc lập hơn. Tác động sẽ không xuất hiện trực tiếp, mà sẽ thẩm thấu dần dần và có tác động lâu bền.
1. Giúp con tìm các hoạt động hoặc chủ đề mà con thấy đáng giá
Não của trẻ ADHD có hệ viền (limbic system) phát triển mạnh. Đây là khu vực liên quan đến tìm kiếm phần thưởng và cảm xúc. Vì vậy, trẻ ADHD sẽ dễ dàng tập trung vào các hoạt động mang cho chúng nhiều niềm vui và hứng thú. Phụ huynh có thể tận dụng đặc điểm này để hướng con đến những hoạt động mang nhiều giá trị phát triển mà phù hợp sở thích của con.
Trẻ ADHD thì có thể không có hứng tự tìm hiểu các hoạt động này, nên cha mẹ sẽ cần chủ động tìm và cho con trải nghiệm đa dạng các hoạt động bổ ích mà có thể con sẽ không thấy ở môi trường hiện tại. Ví dụ: cha mẹ có thể đăng kí cho con thử học các khóa lập trình, làm gốm, nhảy nhót, hội họa, để con có thể dễ dàng tìm ra sở thích và phát huy thế mạnh não bộ của mình hơn. Cha mẹ có thể ngồi cùng con nghiên cứu các hoạt động ngoại khóa cả hai đều thấy hấp dẫn. Sau đó, hãy đưa cho con các lựa chọn.
Việc này cũng đồng nghĩa cha mẹ sẵn sàng cho con theo đuổi những lĩnh vực “khác người”, miễn là con có hứng thú với lĩnh vực đó.
2. Giúp con có thêm thời gian trong môi trường cởi mở, hỗ trợ:
Cha mẹ cần thu thập thông tin về tương tác của con trong các môi trường như trường lớp, chỗ làm thêm hay hoạt động ngoại khóa để cắt đặt con vào những nơi mà điểm đặc biệt về tâm lý của con được phát huy thành thế mạnh.
Ví dụ: con bạn không thể chịu được ngồi im một chỗ, hãy cho con tham gia các đội tuyển thể thao đòi hỏi di chuyển nhiều hoặc các công việc bán thời gian đòi hỏi chạy đi chạy lại nhiều,
3. Đặt ra những kỳ vọng vừa đủ
Phụ huynh cần kiên nhẫn với con mắc ADHD. Những tiến triển của con có thể chậm, nhưng nếu được điều hướng đúng đắn sẽ mang lại nhiều lợi ích cho tương lai của con. Vì thế, hãy yêu cầu con có những biến chuyển nhỏ, hàng ngày, từng thứ một. Ví dụ: tăng thời gian đọc sách thêm 10 phút mỗi ngày trong tháng tới.
4. Đưa ra những hình phạt công bằng và nhất quán khi con có hành vi thiếu trách nhiệm
Thanh thiếu niên mắc chứng ADHD có thể gặp khó khăn trong việc hiểu hậu quả của hành động của mình. Vì vậy, hãy thông báo trước hậu quả một cách rõ ràng và đưa ra chúng một cách nhất quán. Điều này sẽ giúp người mắc ADHD luôn nhớ được rõ hậu quả của hành động mình gây ra và dần ý thức lên kế hoạch tránh chúng.
5. Hãy thiết lập thói quen tại nhà một cách có chiến lược, trình tự
Các thói quen thu hút nhiều sự quan tâm, chẳng hạn như thời gian sử dụng thiết bị, chơi với bạn bè hoặc chăm thú cưng, nên được đặt ngay sau khi hoàn thành các nhiệm vụ kém hấp dẫn hơn, chẳng hạn như bài tập về nhà hoặc việc nhà.
6. Tạo cơ hội cho con phát huy tính tự chủ
Cân nhắc giao cho con bạn những trách nhiệm đặc biệt mà chúng quan tâm, chẳng hạn như nấu bữa tối, trang trí lại phòng ngủ của chúng, đưa chúng đi mua sắm hoặc lên kế hoạch cho một chuyến đi chơi cùng gia đình.
7. Gây dựng sự tự tin cho con
Thanh thiếu niên mắc ADHD thường tự ti hơn bạn đồng trang. Vì vậy, hãy để ý bất cứ khi nào con bạn làm được điều gì đó tốt để công nhận và khuyến khích con.
8. Tổ chức việc họp gia đình thường xuyên
Họp gia đình giữa con cái và bố mẹ có vẻ là một điều xa lạ với nhiều gia đình Việt Nam. Tuy nhiên, đây lại là một thực hành có vô vàn lợi ích, đặc biệt với gia đình có trẻ ADHD. Hãy cùng con bàn bạc và lên kế hoạch cho tuần tới cũng như điểm lại những thành công, thất bại tuần qua cùng những bài học rút ra. Điều này không những rèn cho con khả năng suy nghĩ có hệ thống mà còn giúp con cảm nhận được sự đồng hành của cha mẹ.
