Một mối quan hệ trị liệu an toàn luôn cần những "ranh giới" được thiết lập nhằm mang lại kết quả tốt nhất cho khách hàng.

Đã bao giờ bạn bước ra khỏi một phiên tham vấn tâm lý, trong lúc cảm thấy vô cùng nhẹ nhõm vì có một người thực sự lắng nghe, thấu hiểu những tổn thương của mình, chợt nảy ra suy nghĩ rằng:

"Giá như mình và chuyên gia có thể trở thành bạn bè ở ngoài đời"?

Cảm giác gắn kết đó không phải điều xấu. Tuy nhiên, dưới góc nhìn của tâm lý học lâm sàng, một mối quan hệ trị liệu an toàn luôn cần những "ranh giới" được thiết lập nhằm mang lại kết quả tốt nhất cho khách hàng.

Ranh giới trị liệu (Therapeutic Boundaries) là gì?

Ranh giới trị liệu (Therapeutic boundaries) là những giới hạn được thiết lập nhằm xác định bản chất của mối quan hệ này, giúp phân biệt rạch ròi với các mối quan hệ xã hội, gia đình, tình dục, kinh doanh và các loại hình quan hệ khác (Zur, 2007). Mục đích cốt lõi của ranh giới trị liệu là tạo ra một "khung" bảo vệ xung quanh quá trình tương tác nhằm nâng cao hiệu quả điều trị, đồng thời bảo vệ những khách hàng yếu thế, dễ bị tổn thương trong quá trình trị liệu.

Những ranh giới trong phòng tham vấn trị liệu tâm lý

Trong tham vấn trị liệu tâm lý, các ranh giới thường được chia thành hai nhóm chính: ranh giới bao quanh cuộc gặp gỡ trị liệu (còn gọi là "khung trị liệu") và ranh giới bên trong cuộc gặp gỡ (nằm giữa nhà trị liệu và khách).

Trong khung trị liệu tâm lý, sẽ có những ranh giới nhằm xác định vai trò rõ ràng và tạo ra sự bảo vệ xoay quanh quá trình tham vấn, trị liệu tâm lý. Đó là địa điểm và không gian trị liệu (chẳng hạn như phòng khám tại nhà, văn phòng hay môi trường trực tuyến); thỏa thuận về chi phí và thời lượng mỗi buổi trị liệu; cũng như yêu cầu bảo mật thông tin cho khách hàng. Đây sẽ là những điều được quy định rõ ràng trong luật pháp, quy tắc đạo đức nghề nghiệp và bản đồng ý tham gia trị liệu giữa bạn và nhà trị liệu.

Bên cạnh đó, ranh giới giữa nhà trị liệu và khách hàng còn liên quan tới những hành vi phù hợp trong tương tác giữa hai bên, bao gồm:

Nhà trị liệu bộc lộ bản thân

Trong những cuộc trò chuyện đời thường, chúng ta thường xây dựng sự gắn kết qua lại: bạn kể tôi nghe về nỗi buồn của bạn, tôi chia sẻ lại một câu chuyện tương tự của tôi.

Nhà trị liệu cũng có thể thể hiện sự ấm áp, đồng cảm, nhưng sẽ thật cẩn trọng - việc bộc lộ này cần được cân nhắc dựa trên câu hỏi quan trọng rằng: "Điều này có thực sự có ích cho thân chủ và mục tiêu trị liệu hay không?".

Sự "tự giới hạn" này không nhằm tạo ra khoảng cách, mà để đảm bảo rằng không gian trị liệu hoàn toàn thuộc về bạn. Hay nói cách khác, không gian trị liệu thuộc về câu chuyện - Cảm xúc - nhu cầu của bạn.

Khoảng cách vật lý an toàn

Mọi không gian trong phòng trị liệu đều được thiết kế có chủ ý. Chẳng hạn, khoảng cách giữa hai chiếc ghế thường được đặt sao cho không quá xa để gây cảm giác lạnh nhạt, nhưng cũng không quá gần để tạo ra sự xâm phạm không gian cá nhân.

Đối với những tương tác như một cái chạm vai an ủi, một cái bắt tay hay một cái ôm, nhà trị liệu phải đánh giá vô cùng cẩn trọng dựa trên văn hóa, bối cảnh tổn thương của khách hàng và đặc biệt, phải luôn có sự đồng thuận rõ ràng trước khi thực hiện.

Quà tặng

Trong văn hóa Á Đông, việc tặng một món quà nhỏ để bày tỏ lòng biết ơn là điều rất bình thường. Song, trong trị liệu tâm lý, một món quà đôi khi không chỉ là lời cảm ơn, mà còn có thể ẩn chứa mong muốn vô thức của khách hàng trong phòng tham vấn cho mục đích chủ quan khác.

Do đó, các nhà trị liệu thường có nguyên tắc từ chối nhận quà, đặc biệt là những món quà có giá trị vật chất. Việc từ chối này luôn được thực hiện một cách khéo léo, tinh tế để khách hàng không cảm thấy bị tổn thương, đồng thời giữ cho mối quan hệ trị liệu luôn trung lập và trong sáng.

Liên lạc ngoài giờ

Sẽ ra sao nếu bạn cảm thấy tồi tệ vào lúc nửa đêm và muốn nhắn tin tâm sự với nhà trị liệu?

Trừ những trường hợp can thiệp khủng hoảng khẩn cấp đã được thỏa thuận từ trước, nhà trị liệu sẽ không khuyến khích những tin nhắn trò chuyện ngoài giờ.

Nhìn chung, kênh liên lạc bên ngoài thường chỉ được sử dụng cho các mục đích hành chính (đổi lịch, hủy lịch hẹn). Việc giữ vững ranh giới này còn là cách để thúc đẩy khách hàng thực hành kỹ năng tự điều chỉnh cảm xúc, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào chuyên gia.

Điều gì khiến ranh giới trị liệu cần thiết?

Nhiều người có thể e ngại rằng những quy định này sẽ khiến mối quan hệ trị liệu trở nên máy móc và xa cách, nhất là khi khách hàng cần sự nâng đỡ tinh thần mạnh mẽ. Song, động lực chính của việc thiết lập ranh giới rõ ràng chính là để bảo vệ sự an toàn của khách hàng, những người thường dễ bị tổn thương khi tham gia trị liệu. Chúng đảm bảo cho quyền lợi, tôn trọng sự tự quyết, riêng tư cũng như nhân phẩm của người đến tham vấn.

Bên cạnh lợi ích cho khách hàng, việc thiết lập và duy trì ranh giới là một phần thiết yếu giúp giảm thiểu nguy cơ mà nhà tâm lý phải đối mặt với các khiếu nại pháp lý, kiện tụng do sơ suất nghề nghiệp hay các hình thức kỷ luật khác. Do đó, nhà trị liệu bảo vệ chính mình bằng cách bảo đảm sự an toàn cho bạn.

Mặc dù ranh giới giúp ngăn chặn rủi ro, nhưng những "sự vượt ranh giới" linh hoạt - như bộc lộ bản thân, tương tác hay đến thăm nhà khách hàng - có thể được áp dụng có chủ ý trong các kế hoạch điều trị. Tác dụng của chúng là thúc đẩy mối quan hệ tin tưởng và gia tăng hiệu quả trị liệu dựa trên nhu cầu và bối cảnh cụ thể.

Ranh giới nhưng không mất kết nối

Như vậy, ranh giới trong tham vấn và trị liệu tâm lý không phải là những hàng rào ngăn cách mối quan hệ giữa người với người. Nó là một tấm lọc giúp giảm bớt những rắc rối bên ngoài để giữ cho không gian trị liệu luôn khách quan và chân thành. Nó giống như một khung an toàn giúp mối quan hệ trị liệu đủ gần để tạo kết nối, nhưng cũng đủ rõ ràng để bảo vệ cả thân chủ và nhà trị liệu.

Việc hiểu và tôn trọng những giới hạn này không chỉ là trách nhiệm của riêng nhà tâm lý mà còn là cách để chính khách hàng bảo vệ bản thân trong quá trình phục hồi. Khi biết rõ đâu là vùng an toàn, bạn sẽ có thể thoải mái và tự do nhất để bộc lộ thế giới nội tâm, biến phòng trị liệu thực sự trở thành một bến đỗ bình yên cho tâm hồn.

----------------------------

PHÒNG KHÁM CHUYÊN KHOA TƯ VẤN VÀ CHĂM SÓC SỨC KHỎE TÂM THẦN MERAK

Địa chỉ: Biệt thự B3, Coco Village, 14 Thụy Khuê, Tây Hồ, Hà Nội

Hotline: 096 171 5858

Website: https://merak.vn

Tài liệu tham khảo:

Zur, O. (2007). Boundaries in psychotherapy: Ethical and clinical explorations. American Psychological Association.

https://psycnet.apa.org/fulltext/2007-00030-000-FRM.pdf