Tìm kiếm thông tin sức khỏe trên mạng là thói quen của nhiều người, nhưng với một số người, nó trở thành vòng lặp lo âu không hồi kết. Câu chuyện của Mai và hành trình trị liệu tại Merak cho thấy ranh giới mỏng giữa tìm hiểu có ích và chứng ảo tưởng sức khỏe trên mạng.

Khi tìm kiếm thông tin sức khỏe trên mạng trở thành nỗi ám ảnh

Mai, 29 tuổi, giáo viên tiểu học, có sức khỏe tốt và không có tiền sử bệnh lý đáng kể. Nhưng trong hơn nửa năm, cuộc sống của cô bị chi phối bởi một nỗi lo không dứt: rằng có điều gì đó nghiêm trọng đang xảy ra với cơ thể mình.

Mọi cảm giác nhỏ như một cơn co giật cơ, cơn đau đầu thoáng qua, khó chịu ở dạ dày đều trở thành tín hiệu cảnh báo trong đầu cô. Và mỗi tối, thay vì nghỉ ngơi, cô dành nhiều giờ lướt qua các trang web y tế, diễn đàn sức khỏe, tìm kiếm lời giải thích cho những triệu chứng mà không bác sĩ nào tìm thấy bất thường.

Kết quả xét nghiệm bình thường không khiến cô an tâm. Thay vào đó, mỗi lần được trấn an lại chỉ kéo dài sự lo lắng thêm một chút trước khi vòng lặp bắt đầu lại.

Cyberchondria — Khi Internet khuếch đại lo âu thay vì xoa dịu

Hiện tượng Mai đang trải qua có tên gọi trong tâm lý học lâm sàng là cyberchondria, chứng ảo tưởng sức khỏe trên mạng. Đây là xu hướng tìm kiếm thông tin y tế trực tuyến một cách lặp đi lặp lại, không phải để được giải đáp mà để giảm lo âu. Nhưng nghịch lý thay, hành vi đó lại làm lo âu tăng thêm.

Cơ chế vận hành của nó khá đặc trưng: một triệu chứng nhỏ xuất hiện, người bệnh tìm kiếm để "chắc chắn rằng không có gì nghiêm trọng", nhưng kết quả tìm kiếm luôn bao gồm những khả năng nghiêm trọng nhất. Sự lo lắng leo thang, dẫn đến tìm kiếm nhiều hơn, và vòng lặp cứ thế tiếp diễn. Internet không phải nguyên nhân của chứng lo âu này nhưng nó là môi trường lý tưởng để nó phát triển.

Tại sao nhiều người rơi vào vòng lặp này?

Có một số yếu tố góp phần tạo ra và duy trì cyberchondria.

Khả năng truy cập thông tin tức thời tạo ra cảm giác kiểm soát rằng nếu tìm đủ lâu, đủ kỹ, mình sẽ tìm được câu trả lời. Với những người vốn đã có xu hướng lo âu, đây là cám dỗ khó cưỡng lại.

Chất lượng thông tin không đồng đều trên môi trường mạng là vấn đề cốt lõi. Bên cạnh các nguồn y tế chính thống, vô số blog, diễn đàn và mạng xã hội quảng bá thông tin chưa được kiểm chứng khiến người tìm kiếm trong trạng thái lo lắng càng dễ tiếp nhận những thông tin gây hại hơn.

Vòng lặp củng cố hành vi là yếu tố duy trì cyberchondria theo thời gian. Mỗi lần tìm kiếm mang lại cảm giác nhẹ nhõm tạm thời nhưng cảm giác đó nhanh chóng tan biến và nỗi lo lại trở về, thậm chí mạnh hơn. Dần dần, việc tìm kiếm trở thành phản xạ tự động trước bất kỳ cảm giác khó chịu nào trong cơ thể.

Trên bình diện rộng hơn, thói quen này còn kéo theo những hệ lụy thực tế: trì hoãn việc tìm kiếm chăm sóc y tế đúng cách, tiêu tốn tiền bạc vào các sản phẩm chức năng chưa có bằng chứng khoa học, và trong một số trường hợp, góp phần vào sự lan truyền thông tin sai lệch về y tế trong cộng đồng.

Chẩn đoán và hành trình điều trị của Mai

Các triệu chứng của Mai, ám ảnh dai dẳng về bệnh tật dù kết quả khám lâm sàng bình thường, hành vi kiểm tra cơ thể lặp đi lặp lại, né tránh các hoạt động xã hội vì lo sợ, phù hợp với chẩn đoán rối loạn lo âu về bệnh tật, kéo dài trên sáu tháng và ảnh hưởng rõ rệt đến chất lượng sống.

Cô được giới thiệu đến Merak Mental Health Care để điều trị bằng liệu pháp nhận thức hành vi, phương pháp có bằng chứng lâm sàng mạnh nhất cho loại rối loạn này.

Chương trình trị liệu tập trung vào ba hướng chính. Đầu tiên là nhận diện và thách thức các suy nghĩ tự động tiêu cực về sức khỏe, những diễn giải sai lệch biến cảm giác thông thường của cơ thể thành tín hiệu nguy hiểm. Tiếp theo là giảm dần hành vi tìm kiếm thông tin y tế trực tuyến, thay thế bằng các kỹ thuật chánh niệm để đối diện với sự không chắc chắn mà không cần phải "giải quyết" ngay lập tức. Cuối cùng là giáo dục tâm lý giúp Mai hiểu cơ chế lo âu khuếch đại cảm giác cơ thể như thế nào, từ đó xây dựng một mối quan hệ lành mạnh hơn với chính cơ thể mình.

Sau mười hai tuần

Kết thúc chương trình, Mai ghi nhận sự thay đổi rõ rệt. Lo âu liên quan đến sức khỏe giảm đáng kể. Cô có thể hạn chế việc tìm kiếm triệu chứng trực tuyến, bắt đầu tham gia lại các hoạt động xã hội và lấy lại khả năng tập trung trong công việc. Thỉnh thoảng những lo lắng về sức khỏe vẫn xuất hiện nhưng chúng không còn là thứ chi phối cả ngày sống của cô nữa.

Điều quan trọng hơn là cô hiểu được cơ chế của chính mình và có công cụ để đối phó với nó.

Internet là công cụ, không phải Bác sĩ

Internet có thể là điểm khởi đầu hữu ích khi tìm hiểu về sức khỏe nhưng nó không thể thay thế đánh giá lâm sàng của bác sĩ, và càng không thể thay thế sự hỗ trợ chuyên môn khi lo âu đã vượt ra ngoài tầm kiểm soát. Sử dụng thông tin trực tuyến một cách có chọn lọc, tránh tìm kiếm trong trạng thái hoảng loạn và biết khi nào cần dừng lại, đó là những ranh giới quan trọng cần xây dựng.

Và nếu bạn nhận ra mình đang trong vòng lặp như Mai, điều đó không có nghĩa là bạn "yếu đuối" hay "quá nhạy cảm." Đó là dấu hiệu rằng lo âu đang cần được chú ý theo đúng cách.

Khi lo âu cần được nhìn nhận đúng

Tại Merak, chúng tôi hiểu rằng ranh giới giữa lo lắng bình thường và lo âu cần can thiệp đôi khi rất khó nhận ra, đặc biệt khi nó đến dưới dạng những mối lo tưởng chừng rất hợp lý về sức khỏe. Đội ngũ chuyên gia tâm lý của chúng tôi cung cấp dịch vụ đánh giá và trị liệu tâm lý cá nhân, giúp bạn hiểu được những gì đang thực sự xảy ra và xây dựng lại sự bình an trong cuộc sống hàng ngày.

Nếu bạn hoặc người thân đang trải qua những lo lắng tương tự, chúng tôi luôn sẵn sàng lắng nghe.

PHÒNG KHÁM CHUYÊN KHOA TƯ VẤN VÀ CHĂM SÓC SỨC KHỎE TÂM THẦN MERAK 

Địa chỉ: Biệt thự B3, Coco Village, 14 Thụy Khuê, Tây Hồ, Hà Nội

Hotline: 096 171 5858

Website: https://merak.vn