Cắt tay để giải tỏa: Hành vi cần được hiểu đúng và quan tâm đúng mực

Trang chủ

Vấn đề tâm lý thường gặp

Tự làm hại bản thân không phải là hành vi tìm kiếm sự chú ý. Đó là tiếng kêu cứu thầm lặng của một tâm hồn đang chịu đựng nỗi đau cảm xúc vượt quá khả năng diễn đạt.

Câu chuyện của Linh

Linh, 15 tuổi, bắt đầu tự cắt cổ tay vào năm thứ hai trung học phổ thông. Nhìn từ bên ngoài, em là một học sinh trầm lặng, học giỏi nhưng đằng sau những thành tích đó là gánh nặng âm thầm của sự cô đơn và áp lực tích tụ từ lâu. Tại nhà, bố mẹ Linh đặt kỳ vọng cao vào sự hoàn hảo và hiếm khi nhìn nhận hay đáp ứng nhu cầu cảm xúc của con. Tại trường, em cảm thấy bị cô lập, không tìm được sự kết nối thực sự với bạn bè. Sự giao thoa giữa áp lực thành tích, thiếu vắng chỗ dựa cảm xúc và cảm giác bị lãng quên đã khiến Linh dần thu mình lại, kìm nén tất cả.

Một buổi tối sau cuộc cãi vã gay gắt với bố mẹ, Linh dùng dao cạo rạch cổ tay. Em mô tả khoảnh khắc đó vừa đáng sợ, vừa kỳ lạ là... nhẹ nhõm, như thể cơn đau thể xác đã định hình được những cảm xúc mà lâu nay em không thể gọi tên hay bày tỏ. Theo thời gian, hành vi này trở thành một nghi thức bí mật mỗi khi Linh cảm thấy quá tải.

Chính giáo viên của em là người đầu tiên nhận ra sự thay đổi: Linh ngày càng thu mình, ít tham gia vào các hoạt động lớp học hơn. Sau khi một người bạn báo cáo nhìn thấy những vết sẹo trên cánh tay em, một nhà tâm lý tại Phòng khám tâm thần Merak đã can thiệp kịp thời.

Thông qua trị liệu, Linh dần hiểu rằng hành vi tự gây thương tích không phải là giải pháp, mà là một cơ chế đối phó với nỗi đau không tìm được lối thoát bằng ngôn ngữ. Em học cách lắng nghe và xử lý cảm xúc của mình qua những phương thức lành mạnh hơn: viết nhật ký, vẽ tranh, thực hành chánh niệm. Ban đầu, bố mẹ Linh phản ứng bằng sự sốc và hoang mang, nhưng qua các buổi tư vấn gia đình, họ dần hiểu được tầm quan trọng của việc lắng nghe và thấu cảm với con. Hành trình của Linh cho thấy rằng sự hồi phục không chỉ đến từ chuyên môn trị liệu, mà còn cần được bao bọc bởi sự ủng hộ chân thành từ gia đình và cộng đồng xung quanh.

Góc nhìn lâm sàng: Tại sao thanh thiếu niên tự gây thương tích?

Theo các bác sĩ tại Phòng khám Merak, hành vi tự gây thương tích, điển hình là cắt cổ tay ở thanh thiếu niên không phản ánh mong muốn gây đau đớn về mặt thể xác, mà là biểu hiện của những đấu tranh cảm xúc phức tạp bên trong. Đây là cách một người trẻ tìm cách đối phó với những cảm xúc áp đảo mà họ chưa có công cụ để nhận diện, diễn đạt hay xử lý theo những cách lành mạnh hơn.

Về mặt tâm lý, hành động cắt có thể mang lại cảm giác nhẹ nhõm tức thì là một cách để "bộc lộ" sự hỗn loạn bên trong ra bên ngoài, hoặc để lấy lại cảm giác kiểm soát trong những thời điểm mà cuộc sống trở nên quá bất định và rối bời. Nói cách khác, cơn đau thể xác trở thành ngôn ngữ thay thế cho những gì không thể nói thành lời.

Điều quan trọng cần nhấn mạnh là tự làm hại bản thân không phải là hành vi "diễn" để thu hút sự chú ý. Đó là tín hiệu của một nỗi đau cảm xúc sâu sắc đang diễn ra bên trong và cần được tiếp nhận với sự nghiêm túc, không phán xét. Những vết sẹo có thể nhìn thấy được bằng mắt, nhưng những tổn thương thực sự lại nằm ở những nơi vô hình hơn, và chính những vết thương đó mới cần được phát hiện, thấu hiểu và đồng hành trị liệu lâu dài.