Đừng để áp lực "chạy KPI" cuối năm đẩy bạn từ căng thẳng sang kiệt sức. Kiệt sức (Burn-out) không chỉ là mệt mỏi, mà là sự "bào mòn tâm hồn". Cùng tìm hiểu sự khác biệt giữa hai trạng thái này và 6 yếu tố cốt lõi khiến dân văn phòng dễ rơi vào cảnh mất cân bằng và cạn kiệt năng lượng.
Tháng 12 gõ cửa mang theo không khí lễ hội rực rỡ. Nhưng nghịch lý thay, khi đèn hoa ngoài phố bắt đầu sáng lên, rất nhiều người trong chúng ta lại cảm thấy nguồn năng lượng trong mình dường như đang lịm dần. Người ta thường bảo nhau: “Cố nốt đi, làm nốt cái này rồi nghỉ Tết.” Nhưng hãy cẩn thận! Có thể bạn không chỉ đang mệt, mà lại đang trượt dần vào Hội chứng Kiệt sức (Burn-out).
Thực trạng tình hình kiệt sức hiện nay
Trên toàn cầu, kiệt sức không còn là câu chuyện cá nhân mà đã trở thành một thách thức mang tính hệ thống. Báo cáo mới nhất của Mental Health UK (2025) cảnh báo rằng môi trường làm việc hiện đại đang đối mặt với một "đại dịch ngầm", khi 91% người trưởng thành tham gia khảo sát thừa nhận đã trải qua mức độ căng thẳng cao hoặc cực độ trong năm vừa qua. Đồng tình với nhận định này, dữ liệu từ Gallup (2024) cũng vẽ nên một bức tranh ảm đạm khi 41% người lao động toàn cầu cho biết họ cảm thấy căng thẳng hàng ngày, và chỉ có 23% thực sự cảm thấy gắn kết với công việc. Những con số này cho thấy sự mất cân bằng nghiêm trọng giữa áp lực công việc và khả năng phục hồi của con người trong kỷ nguyên số.
Tại Việt Nam, con số này cũng phản ánh một thực tế đáng lo ngại, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế nhiều biến động. Theo khảo sát về lực lượng lao động Châu Á - Thái Bình Dương của PwC (2024), khoảng 73% người lao động Việt Nam cho biết họ đang trải qua tình trạng "kiệt sức vì thay đổi" (change fatigue) do có quá nhiều biến chuyển diễn ra đồng thời tại tổ chức. Áp lực tài chính và khối lượng công việc gia tăng được xác định là hai nguyên nhân chính khiến người lao động cảm thấy bất an, đẩy tỷ lệ lo âu và nguy cơ kiệt sức lên mức báo động, đặc biệt là ở nhóm nhân sự trẻ (Gen Z) tại các đô thị lớn.
Kiệt sức không đơn thuần là căng thẳng
Đến nay, nhiều người vẫn nhầm lẫn giữa căng thẳng (Stress) và kiệt sức (Burn-out). Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã chỉ ra rằng: Kiệt sức là một “hiện tượng nghề nghiệp” mang tính đặc thù, không phải một tình trạng bệnh lý thông thường.
“Kiệt sức là một hội chứng được khái niệm hóa như hệ quả của tình trạng căng thẳng nghề nghiệp kéo dài mà không được quản lý hiệu quả. Hội chứng này được đặc trưng bởi ba chiều cạnh: cảm giác cạn kiệt năng lượng hoặc mệt mỏi kiệt quệ; sự gia tăng mức độ xa cách về mặt tinh thần đối với công việc, hoặc cảm giác tiêu cực hay hoài nghi liên quan đến công việc; và giảm hiệu quả nghề nghiệp.”
(Tổ chức Y tế Thế giới: WHO, 2019)
Nếu căng thẳng đem lại cảm giác "quá tải", thì kiệt sức lại để lại cảm giác "trống rỗng". Ở giai đoạn này, cá nhân không chỉ mệt mỏi về mặt thể chất mà còn trở nên tách rời về mặt cảm xúc đối với công việc vốn từng mang lại hứng thú cho họ.
Vì sao bỗng dưng chúng ta "sập nguồn"?
Đừng vội trách bản thân là “yếu đuối” hay “kém chịu đựng”. Nghiên cứu cho thấy kiệt sức thường không xuất phát từ số giờ làm việc, mà từ sự mất cân bằng giữa cá nhân và môi trường làm việc. Dựa trên “Sáu khía cạnh của đời sống công việc” (Mô hình Six Areas of Worklife) – một lý thuyết do Christina Maslach và Michael P. Leiter phát triển vào năm 1997, các chuyên gia cho rằng sự sụp đổ này xảy ra khi xuất hiện những chênh lệch đáng kể trong các yếu tố cốt lõi sau:
Quá tải công việc – xuất hiện khi yêu cầu nghề nghiệp vượt quá khả năng đáp ứng, do khối lượng công việc lớn, thời gian gấp hoặc thiếu nguồn lực/kỹ năng. Khi không có đủ thời gian phục hồi, kiệt sức sẽ dần hình thành.
Mất kiểm soát – xảy ra khi cá nhân thiếu quyền tự chủ trong công việc hoặc không thể tác động đến quá trình ra quyết định, khiến mức độ gắn kết suy giảm rõ rệt.
Thiếu phần thưởng – thể hiện ở việc không được ghi nhận xứng đáng về tài chính, xã hội hoặc nội tại. Khi phần thưởng không tương xứng, cá nhân dễ cảm thấy bị xem nhẹ và mất giá trị.
Sự rạn nứt trong các mối quan hệ – xuất hiện khi các tương tác tại nơi làm việc thiếu hỗ trợ, mang tính cô lập hoặc xung đột kéo dài. Môi trường xã hội độc hại sẽ nhanh chóng bào mòn cảm giác thuộc về.
Thiếu sự công bằng – xảy ra khi quyết định tại nơi làm việc thiếu minh bạch, thiên vị hoặc mang định kiến. Điều này nuôi dưỡng sự hoài nghi và thái độ thù địch.
Xung đột giá trị – phát sinh khi yêu cầu công việc đi ngược lại nguyên tắc và đạo đức cá nhân. Sự bất hòa này khiến tinh thần và động lực bị bào mòn nhanh chóng.
“Kiệt sức là phản ứng của con người khi tương tác liên tục với sự căng thẳng cảm xúc mãn tính. Nó phản ánh sự xói mòn về giá trị, phẩm giá, tinh thần và ý chí — một quá trình bào mòn chính tâm hồn của người.”
(Maslach & Leiter, 1997)
Lời kết
Nếu bạn đọc đến đây và nhận ra mình thấp thoáng trong những dòng mô tả ấy, hãy cho phép bản thân chậm lại một nhịp. Đôi khi, việc dừng lại để thở, để lắng nghe cơ thể và tâm trí, lại chính là bước quan trọng nhất giúp ta đi tiếp. KPI có thể rất quan trọng, nhưng sức khỏe tinh thần của bạn mới là “tài sản” không gì có thể thay thế — là nền tảng để bạn làm việc bền vững, sáng tạo và sống một cuộc đời có ý nghĩa.
Chúc bạn một năm thật bình yên, đủ dịu dàng với chính mình và đủ năng lượng để tiếp tục nuôi dưỡng những điều bạn tin tưởng. Nếu bạn cần một điểm tựa để giữ cho ngọn lửa trong mình không vụt tắt, Merak luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn!
Biên dịch và tổng hợp: Nguyễn Hà Minh
Tài liệu tham khảo
Gallup, Inc. (2021). State of the Global Workplace Report. In Gallup.com. https://www.gallup.com/workplace/349484/state-of-the-global-workplace.aspx
Maslach, C., & Leiter, M. P. (1997). The Truth About Burnout: How Organizations Cause Personal Stress and What to Do About It. Jossey-Bass.
Mental Health UK. (2025). The Burnout Report 2025: Navigating Mental Health in the Modern Workplace. Mental Health UK.
PricewaterhouseCoopers. (2024). Khảo sát về lực lượng lao động châu Á - Thái Bình Dương năm 2024 (Kết quả Việt Nam). PwC. https://www.pwc.com/vn/vn/publications/vietnam-publications/workforce-hopes-fears-vietnam-2024.html
Tổ chức Y tế Thế giới: WHO. (2019). Burn-out an "occupational phenomenon": International Classification of Diseases. https://www.who.int/news/item/28-05-2019-burn-out-an-occupational-phenomenon-international-classification-of-diseases
PHÒNG KHÁM CHUYÊN KHOA TƯ VẤN VÀ CHĂM SÓC SỨC KHỎE TÂM THẦN MERAK
Địa chỉ: Biệt thự B3, Coco Village, 14 Thụy Khuê, Tây Hồ, Hà Nội
Hotline: 096 171 5858
Website: https://merak.vn/
